Język kataloński: co to za język, gdzie się nim mówi i jak zacząć

Byłeś w Barcelonie i zauważyłeś, że napisy w metrze nie wyglądają jak hiszpański? Sortida zamiast salida, carrer zamiast calle. To język kataloński, jeden z najciekawszych języków Europy i jeden z najmniej znanych w Polsce. Kataloński bywa mylony z dialektem hiszpańskiego, a tymczasem to osobny język z własną literaturą sięgającą średniowiecza. Wyjaśniamy, co to za język, gdzie się nim mówi i jak zacząć naukę.

Co to jest język kataloński?

Kataloński (català) to język romański, czyli wywodzący się z łaciny, tak jak hiszpański, francuski, włoski i portugalski. Nie jest dialektem hiszpańskiego ani mieszanką hiszpańskiego z francuskim, choć często tak brzmi dla ucha przyjezdnego. Rozwijał się równolegle z sąsiednimi językami i w średniowieczu był językiem kancelarii, handlu i literatury w dużej części basenu Morza Śródziemnego.

Ma swoje normy pisowni, słowniki i instytucje, które dbają o język. W XX wieku przeżył trudne chwile: za czasów dyktatury Franco był wypierany z życia publicznego. Polakom ta historia może wydać się znajoma: język przetrwał w domach, w piosenkach i w książkach, a dziś znów jest obecny w szkołach, mediach i urzędach.

Gdzie się mówi po katalońsku?

Obszar katalońskojęzyczny jest większy, niż się wydaje:

• Katalonia – Barcelona, Girona, Tarragona, Lleida. Kataloński jest tu językiem urzędowym obok hiszpańskiego.
• Wspólnota Walencka – tutaj język nazywa się oficjalnie walenckim (valencià). To ten sam język, z regionalnymi różnicami w wymowie i słownictwie.
• Baleary – Majorka, Minorka, Ibiza i Formentera, każda z własną odmianą.
• Andora – jedyny kraj na świecie, w którym kataloński jest jedynym językiem urzędowym.
• Pas Aragoński (la Franja) – wąski pas wschodniej Aragonii przy granicy z Katalonią.
• Roussillon we Francji, okolice Perpignan, nazywany przez Katalończyków Katalonią Północną.
• Alghero (l'Alguer) na Sardynii, gdzie w starym mieście wciąż słychać kataloński.

Ilu ludzi zna kataloński?

Dokładne liczby zależą od tego, co liczymy: osoby, które rozumieją język, te, które nim mówią, czy te, dla których jest pierwszym językiem. Według badań użycia języka prowadzonych przez rząd Katalonii (Generalitat) i inne regiony kataloński rozumie około dziesięciu milionów osób, a mówi nim kilka milionów mniej. To mniej więcej tyle, ilu mieszkańców ma Szwecja, więc trudno nazwać go językiem niszowym.

Język kataloński a polski: co jest podobne?

Nie są spokrewnione blisko, ale Polak ma kilka przewag:

• Dźwięki, które znasz. Katalońskie ny to polskie „ń” (Catalunya, any – rok). X często czyta się jak „sz” (xocolata), a j i g przed e, i brzmią podobnie do „ż” (jove – młody, gent – ludzie).
• Zapożyczenia z łaciny i francuskiego, które polski też przyjął: família, música, universitat, bagatge.
• Spółgłoski na końcu słów. Kataloński, w przeciwieństwie do hiszpańskiego, nie boi się słów zakończonych spółgłoską: pa (chleb), nit (noc), llop (wilk). Brzmi to dla nas mniej „śpiewnie”, a bardziej znajomo.

Jeśli znasz hiszpański albo francuski, rozumienie katalońskiego przyjdzie szybciej. Słowa takie jak finestra (okno), menjar (jeść) czy avui (dziś) przypominają francuski albo włoski bardziej niż hiszpański.

Pierwsze słowa i zwroty po katalońsku

• Bon dia! – Dzień dobry!
• Bona tarda! – Dzień dobry! (po południu)
• Bona nit! – Dobranoc!
• Hola! / Adéu! – Cześć! / Do widzenia!
• Si us plau – Proszę
• Gràcies / Moltes gràcies – Dziękuję / Dziękuję bardzo
• De res – Nie ma za co
• Perdó – Przepraszam
• Com estàs? – Jak się masz?
• Em dic Kasia, sóc polonesa. – Mam na imię Kasia, jestem Polką.
• No ho entenc. – Nie rozumiem.
• Parles anglès? – Mówisz po angielsku?
• Quant costa? – Ile kosztuje?
• Estic aprenent català. – Uczę się katalońskiego.

To ostatnie zdanie działa cuda. Wielu Katalończyków z uprzejmości przechodzi na hiszpański, gdy słyszy obcy akcent; jeśli powiesz, że się uczysz, chętnie zostaną przy katalońskim i zwolnią.

Dlaczego warto uczyć się katalońskiego?

• Mieszkasz albo planujesz zamieszkać w Katalonii. To język szkoły, urzędów i sąsiadów. Praktyczny przewodnik znajdziesz w tekście o katalońskim dla Polaków mieszkających w Katalonii.
• Często jeździsz do Barcelony, na Majorkę albo do Walencji. Kilka słów po katalońsku zmienia sposób, w jaki odbierają cię miejscowi.
• Znasz już hiszpański. Kataloński to naturalny następny krok. Więcej o tym, jak jeden język romański otwiera drogę do kolejnego, przeczytasz w naszym porównaniu języków najłatwiejszych dla Polaka.
• Lubisz kulturę. Gaudí, Miró, Dalí, Sant Jordi z różami i książkami, castells, czyli ludzkie wieże: wszystko to smakuje lepiej, gdy rozumiesz język, w którym powstało.

W Parlumi kurs katalońskiego ma wyjaśnienia po polsku i nagrania w normalnym i wolnym tempie, więc nie musisz najpierw uczyć się hiszpańskiego, żeby zacząć. Molta sort! – Powodzenia!