Helduaroan hizkuntza bat ikasi: berandu al da?

«Niretzat berandu da ingelesa ikasteko». Esaldi hori askotan entzuten da berrogei urtetik gorako jendearen ahotan: eskolan frantsesa ikasi zutenak, edo ezer ez, eta ingelesa inoiz ez. Edo behin saiatu, ez zitzaien atera, eta «talenturik ez» dutela erabaki zutenak. Albiste ona: helduaroan hizkuntza bat ikastea, 40, 50 edo erretiroa hartuta, guztiz posible da. Euskal Herrian, gainera, horren froga bizia dugu: milaka euskaldun berri, helduaroan euskara ikasi eta gaur egun euskaraz bizi direnak. Ikus dezagun zer den mitoa eta zer egia.

Berandu al da hizkuntza bat ikasteko? Adinari buruzko mitoak

1. mitoa: «Haurrek azkarrago ikasten dute»

Partzialki egia da, baina arlo batean bakarrik. Txikitatik hizkuntza batean bizi diren haurrek, normalean, jatorrizko hiztunen ahoskera lortzen dute. Baina «azkarrago» ez da hitz zuzena. Haurrak milaka ordu ditu hizkuntzarekin, inork ez dio gramatikarik eskatzen, eta hala ere urteak ematen ditu akatsekin hitz egiten.

Helduek haurrek ez dituzten abantailak dituzte: arauak ulertzen dituzte, ikasketa planifikatzen dute, esperientziaz baliatzen dira eta gutxienez hizkuntza bat badakite, askotan bi. Ikerketek iradokitzen dute hasierako fasean helduek askotan haurrek baino azkarrago egiten dutela aurrera, batez ere gramatikan eta hiztegian.

2. mitoa: «Ez dut belarririk hizkuntzetarako»

Musika-belarria eta hizkuntzak ikasteko gaitasuna bi gauza desberdin dira. Euskara ikasi baduzu, bere ergatiboarekin, aditz laguntzaileekin eta zirt edo zart bezalako esamoldeekin, zure burmuinak beste hizkuntza bat ere kudeatuko du. Ikasteko erritmoan aldeak badaude, baina «talenturik eza» askotan metodo txarra edo hizkuntzarekiko harreman gutxi izaten da.

3. mitoa: «Hala ere, azentuarekin hitz egingo dut»

Seguruenik bai. Eta zer? Munduan milioika pertsonak hitz egiten dute ingelesez azentuarekin: espainiarra, indiarra, alemaniarra, nigeriarra. Garrantzitsua da ulertzen zaituzten ala ez, ez BBCko esatari bat bezala entzuten zaren. Azentua zure istorioaren parte da. Merezi du ahoskera lantzea argi hitz egiteko, baina ez du zentzurik hitz egiteko itxarotea perfektua izan arte.

4. mitoa: «Memoria ez da lehengoa»

Adinarekin gogoratzeko modua aldatzen da, baina ez da ikasteko gaitasuna desagertzen. Helduek hobeto gogoratzen dute zentzua duena, beren bizitzarekin lotuta dagoena eta aldizka errepasatzen dena. Hitz-zerrendak buruz ikasteak ez du ondo funtzionatzen inolako adinetan. Testuingurudun esaldiek eta denboran banatutako errepasoek, berriz, guztietan bai.

Zer abantaila ditu helduaroan ikasteak?

Badakizu zertarako ikasten duzun. Irlandan bizi diren bilobak, Portugalera bidaia, lan berria. Helburu zehatz batek eskolako nota batek baino gehiago motibatzen du.
Zeure burua ezagutzen duzu. Badakizu goizean ala gauean hobeto ikasten duzun, entzunez ala idatziz.
Hiztegi aberatsa duzu. Errazago ulertzen dituzu kontzeptu abstraktuak, eta latinetik datozen hitzak lotzen dituzu: information, situation, organisation.
Ez duzu inori ezer frogatu beharrik. Zeuretzat ikasten duzu, azterketarik gabe eta gelakoekin alderatu gabe.
Buruarentzat onura. Helduaroan gauza berriak ikastea, hizkuntzak barne, zahartze aktiboarekin lotzen da. Ez da sendagai miragarria, baina entrenamendu ona da.

Ohiko oztopoak (eta nola saihestu)

Denbora falta. Lana, etxea, seme-alabak, batzuetan gurasoak. Irtenbidea: egunero saio laburrak, luze eta noizean behin ordez. Hamabost minutu kafearekin nahikoa dira. Gehiago egunean 5 minutuz hizkuntza bat ikasteari buruzko artikuluan.

Lotsa. Barregarri entzungo zarela uste duzu. Baina hasiberri guztiak entzuten dira barregarri, edozein adinetan. Hasi zeure buruarekin hitz egiten, gero aplikazioarekin, gero jendearekin.

Eskolako oroitzapen txarrak. Boligrafo gorria eta arbelaren beldurra. Gaur beste modu batean ikas dezakezu: zure erritmoan, notarik gabe.

Etenaldiak. Gaixotasuna, bidaia, aste txarra. Normala da. Erritmoa galtzen baduzu, irakurri zer egin ratxa galtzen duzunean.

Zenbat denbora beharko dut?

Hizkuntzaren, eskaintzen diozun denboraren eta dagoeneko dakizunaren araberakoa da. Zintzoki: ezin da hilabete batean elkarrizketa lasai batera iritsi, ez helduaroan ez gaztetan. Baina aste batzuetako ikasketa erregularraren ondoren, zure burua aurkeztu, kafe bat eskatu eta galdera sinpleak ulertuko dituzu. Hilabete batzuen buruan, elkarrizketa labur bat eramango duzu. Maila bakoitzean zer egiten dakizun jakiteko, begiratu A1etik C2rako hizkuntza-mailak.

Euskaldun berrien ikasgaia

Helduaroan euskara ikasi duen norbait ezagutzen baduzu, galdetu nola egin zuen. Ziurrenik antzeko gauzak kontatuko dizkizu: egunero pixka bat, mintzalagun bat, akatsei beldurra galtzea, eta urte batzuen buruan euskaraz bizitzea. Beste edozein hizkuntzarekin ere bide bera da. Eta euskara bezalako hizkuntza bat ikasteko gai izan bazara, ingelesa edo frantsesa ez dira mendi gaindiezina.

Nola hasi helduaroan hizkuntza bat ikasten?

Aukeratu hizkuntza arrazoi batekin. Ingelesa, nonahi dagoelako? Frantsesa, Iparraldera maiz joaten zarelako? Alemana, seme-alabak Munichen bizi direlako? Arrazoiak aste zailetan lagunduko dizu.
Egiaztatu zure maila. Agian eskolako ingelesetik uste baino gehiago geratzen da.
Hasi hitz egiten eta entzuten. Berehala erabil ditzakezun esaldi sinpleekin.
Finkatu ordu bat. Gosaldu ondoren, autobusean, gaueko telesailaren aurretik.
Ospatu garaipen txikiak. Ulertutako lehen abestia, zerbitzariarekin izandako lehen elkarrizketa.

Parlumi-n maila-proba batekin has zaitezke, minutu gutxiko ikasgaiekin. Adina ez da oztopoa. Oztopo bakarra da berandu dela sinestea.