Catalaans: wat voor taal is het en waar wordt het gesproken?

Wie op vakantie in Barcelona, Valencia of op Mallorca is geweest, heeft het gezien: borden met Sortida in plaats van Salida, menukaarten met pa amb tomàquet, gesprekken die net niet als Spaans klinken. Dat is Catalaans. Veel Nederlanders en Vlamingen denken dat het een Spaans dialect is, maar de Catalaanse taal is een volwaardige taal, met een eigen geschiedenis, literatuur en miljoenen sprekers.

Is Catalaans een taal of een dialect?

Catalaans is een Romaanse taal, net als Spaans, Frans, Italiaans en Portugees. Het is in de middeleeuwen rechtstreeks uit het Latijn ontstaan, naast het Spaans, en dus niet uit het Spaans. Al in de dertiende eeuw werden er belangrijke teksten in geschreven.

Een vergelijking die Nederlandstaligen meteen begrijpen: Catalaans verhoudt zich tot Spaans een beetje zoals Nederlands tot Duits. Verwant, soms verrassend herkenbaar, maar echt een andere taal. Niemand in Utrecht vindt het leuk om te horen dat hij "een soort Duits" spreekt, en in Barcelona is het niet anders.

Waar spreken ze Catalaans?

Het Catalaanse taalgebied is groter dan alleen Catalonië:

• Catalonië, met Barcelona, Girona, Lleida en Tarragona.
• De regio Valencia, waar de taal valencià (Valenciaans) heet. Taalkundig is het dezelfde taal, met eigen accenten en woorden.
• De Balearen: Mallorca, Menorca, Ibiza en Formentera.
• Andorra, het enige land ter wereld waar Catalaans de enige officiële taal is.
• De Franja, een strook in het oosten van Aragón.
• Roussillon in Zuid-Frankrijk, rond Perpignan.
• Alghero (l'Alguer), een stad op Sardinië waar het Catalaans al eeuwen standhoudt.

Hoeveel mensen spreken Catalaans?

Precieze cijfers verschillen per bron, maar volgens de taalgebruiksenquêtes van de Generalitat de Catalunya begrijpen ongeveer tien miljoen mensen het Catalaans, en een flink deel daarvan spreekt het ook. Daarmee heeft het meer sprekers dan sommige officiële talen van de Europese Unie. In Catalonië is het de taal van de school, van veel media en van het dagelijks leven, naast het Spaans.

Hoe klinkt Catalaans voor een Nederlandstalige?

Als je wat Frans of Spaans kent, herken je veel. Catalaans zit in woordenschat vaak tussen die twee in:

Een paar dingen vallen op:

• Veel woorden zijn korter dan in het Spaans: pa (brood), vi (wijn), nit (nacht).
• De klinkers in onbeklemtoonde lettergrepen klinken in het oosten vaak doffer, wat het voor beginners lastig kan maken om te verstaan.
• De klank ny (zoals in Catalunya) is dezelfde als de gn in het Franse champagne.
• En een leuk detail: de dubbele l met punt, l·l, zoals in col·legi, vind je in geen enkele andere taal.

Je eerste woorden en zinnen in het Catalaans

• Bon dia — goedemorgen
• Bona tarda — goedemiddag
• Bona nit — goedenacht (en vaak ook 's avonds als groet)
• Hola, com estàs? — hoi, hoe gaat het?
• Si us plau — alsjeblieft
• Gràcies / Moltes gràcies — dank je / heel erg bedankt
• Perdó — sorry
• Adéu — dag, doei
• Parles anglès? — spreek je Engels?
• No ho entenc — ik begrijp het niet
• Un cafè amb llet, si us plau — een koffie verkeerd, alsjeblieft

Begin je een gesprek met Bon dia in plaats van Buenos días, dan zie je vaak meteen een glimlach.

Waarom zou je Catalaans leren?

• Je woont of werkt in Barcelona of Valencia. Dan is het de sleutel tot je buren, de school van je kinderen en een sociaal leven buiten de expatbubbel. In ons artikel over Catalaans leren als je in Catalonië woont lees je hoe je begint.
• Je komt er vaak op vakantie. De Balearen en de Costa Brava zijn populair bij Nederlanders en Belgen. Een paar woorden Catalaans maken van een vakantie een andere ervaring.
• Het helpt bij andere talen. Ken je al wat Spaans of Frans, dan versterkt Catalaans die kennis. En andersom maakt het latere talen makkelijker.
• Het is een cultuur om te ontdekken. Van de architectuur van Gaudí tot de castells, de menselijke torens: wie de taal spreekt, komt dichter bij de mensen die dat allemaal maken.

Wil je weten hoe Catalaans zich verhoudt tot andere talen qua moeilijkheid? Kijk dan naar ons overzicht van welke taal het makkelijkst is voor Nederlanders. In Parlumi kun je Catalaans leren vanaf het Nederlands, van de allereerste les tot gevorderd niveau.