Przypadki w niemieckim dla Polaków: łatwiej, niż myślisz

Hiszpanie, Anglicy czy Włosi, którzy uczą się niemieckiego, często łapią się za głowę na widok przypadków. Ty masz przewagę: od dziecka odmieniasz rzeczowniki przez siedem przypadków i nawet o tym nie myślisz. Niemiecki ma ich tylko cztery. Mimo to przypadki sprawiają kłopot również Polakom, bo działają trochę inaczej niż w polskim. Zobaczmy, co jest podobne, a co nie.

Cztery przypadki i ich polscy odpowiednicy

Brakuje narzędnika, miejscownika i wołacza. Ich funkcje przejmują w niemieckim przyimki z Dativem lub Akkusativem: „z kolegą” to mit dem Kollegen, „o filmie” to über den Film.

Najważniejsza różnica: odmienia się rodzajnik, nie rzeczownik

W polskim przypadek widać na końcówce rzeczownika: stół, stołu, stołowi, stołem. W niemieckim rzeczownik zwykle się nie zmienia (z kilkoma wyjątkami), za to zmienia się rodzajnik i przymiotnik:

Der Tisch ist neu. – Stół jest nowy. Ich kaufe den Tisch. – Kupuję stół. Die Lampe steht neben dem Tisch. – Lampa stoi obok stołu.

Dlatego tak ważne jest, by każdy rzeczownik uczyć się razem z rodzajnikiem: der Tisch, die Lampe, das Buch. Bez rodzaju nie odmienisz słowa. A rodzaj często nie pokrywa się z polskim: das Mädchen (dziewczyna) jest nijakie, die Sonne (słońce) żeńska, der Mond (księżyc) męski.

Tabela rodzajników określonych

Dobra wiadomość: w Akkusativie zmienia się tylko rodzaj męski (der → den). Rodzajnik nieokreślony działa podobnie: ein, einen, einem, eines dla męskiego.

Gdzie polska intuicja pomaga

Czasowniki z celownikiem. Wiele niemieckich czasowników z Dativem ma też celownik po polsku: Ich helfe dir. – Pomagam ci. Ich danke dir. – Dziękuję ci. Ich gratuliere dir. – Gratuluję ci. Das gefällt mir. – To mi się podoba.

Przyimki zmienne: gdzie? czy dokąd? To najpiękniejsza analogia dla Polaków. Dziewięć przyimków (an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen) łączy się z Dativem, gdy pytamy „gdzie?” (wo?), i z Akkusativem, gdy pytamy „dokąd?” (wohin?). Po polsku dzieje się dokładnie to samo z „na” i „w”:

Das Buch liegt auf dem Tisch. – Książka leży na stole. (gdzie? – Dativ / miejscownik) Ich lege das Buch auf den Tisch. – Kładę książkę na stół. (dokąd? – Akkusativ / biernik)

Ich bin in der Küche. – Jestem w kuchni. Ich gehe in die Küche. – Idę do kuchni.

Jeśli po polsku wahasz się między „na stole” a „na stół”, już rozumiesz logikę niemieckiego.

Czekanie i myślenie. Ich warte auf den Bus – czekam na autobus (biernik w obu językach). Ich denke an dich – myślę o tobie (tu akurat polski używa miejscownika, ale sama zasada „przyimek decyduje” jest ta sama).

Gdzie polska intuicja myli

Przeczenie. Po polsku przeczenie zmienia biernik na dopełniacz: „mam czas”, ale „nie mam czasu”. W niemieckim nic takiego się nie dzieje: Ich habe Zeit i Ich habe keine Zeit – w obu zdaniach Akkusativ.

Czasowniki z innym przypadkiem niż w polskim. Kilka przykładów, które warto zapamiętać:

• Ich lerne Deutsch. – Uczę się niemieckiego. (po polsku dopełniacz, po niemiecku Akkusativ)
• Ich brauche einen Stift. – Potrzebuję długopisu. (po polsku dopełniacz, po niemiecku Akkusativ)
• Ich frage den Lehrer. – Pytam nauczyciela. (Akkusativ, jak polski biernik)
• Ich rufe dich an. – Dzwonię do ciebie. (Akkusativ, choć po polsku mówimy „do ciebie”)

Przyimki o stałym przypadku. Warto znać je na pamięć, bo nie zawsze pokrywają się z polskimi:

• zawsze z Dativem: aus, bei, mit, nach, seit, von, zu (np. mit dem Auto – samochodem, zu meiner Mutter – do mojej mamy)
• zawsze z Akkusativem: durch, für, gegen, ohne, um (np. für dich – dla ciebie, ohne den Hund – bez psa)

Zwróć uwagę: po polsku „bez” i „dla” wymagają dopełniacza, a po niemiecku ohne i für – Akkusativu.

A Genitiv?

W mowie codziennej Genitiv jest coraz rzadszy. Zamiast das Auto meines Bruders (samochód mojego brata) często słyszy się das Auto von meinem Bruder. W piśmie i w języku formalnym Genitiv nadal jest ważny, np. po przyimkach wegen (z powodu) i während (podczas), choć w mowie i po nich bywa zastępowany Dativem. Na początku nauki skup się na Akkusativie i Dativie.

Jak to ćwiczyć

• Ucz się rzeczowników z rodzajnikiem, najlepiej w kolorach albo z obrazkiem skojarzeniowym dla każdego rodzaju.
• Ucz się czasowników z przypadkiem: helfen + D, brauchen + A. Jedna notatka zamiast późniejszego zgadywania.
• Zadawaj pytanie „gdzie?” czy „dokąd?” przy każdym przyimku zmiennym. To działa jak po polsku.
• Zaczynaj od krótkich zdań, które możesz powtarzać na głos: Ich gehe in die Stadt. Ich bin in der Stadt.

Parlumi uczy niemieckiego z objaśnieniami pisanymi dla osób mówiących po polsku, więc gramatyka jest tłumaczona przez porównanie z tym, co już znasz. Przypadki nie są murem, tylko schodami, a ty masz już za sobą siedem stopni polskich.