Present perfect euskaldunentzat: noiz «I have done» eta noiz «I did»

Ingelesa ikasten ari den euskaldun batek gramatikan buruhauste handienetako bat present perfect delakoa izaten du: I have eaten, She has gone, We have lived. Itxuraz erraza da: euskarazko «jan dut» bezalakoa omen da. Eta hor dago, hain zuzen, tranpa. Bi formak antzekoak dira, baina ez dira egoera berberetan erabiltzen.

Euskaraz nola egiten dugun

Euskaraz, iraganeko ekintza bat kontatzeko, bi forma nagusi ditugu:

• «Ikusi dut» (orainaldiko laguntzailea): gaur gertatutakoarentzat edo oraindik amaitu ez den denbora-tarte batean gertatutakoarentzat. Gaur goizean Ane ikusi dut.
• «Ikusi nuen» (iraganeko laguntzailea): gaur baino lehenagokoarentzat. Atzo Ane ikusi nuen.

Hau da, euskaraz «noiz» da gakoa: gaur ala lehenago. Ingelesez, berriz, beste galdera bat egiten da: ekintzak loturarik ba al du orainarekin, ala amaitutako une jakin batean kokatzen dugu?

Ingelesez: past simple

Past simple (I saw, I went, I ate) erabiltzen da ekintza iraganeko une jakin eta amaitu batean kokatzen dugunean, batez ere unea esaten dugunean:

• I saw Ane yesterday. Atzo Ane ikusi nuen.
• We went to Biarritz in 2019. 2019an Biarritzera joan ginen.
• She called me two hours ago. Duela bi ordu deitu dit.

Azken adibidea garrantzitsua da: euskaraz «deitu dit» esaten dugu (gaur gertatu delako), baina ingelesez past simple behar da, une zehatz bat dagoelako (two hours ago). Ago, yesterday, last week, in 2019, when I was a child... horrelako adierazpenek past simple eskatzen dute beti.

Ingelesez: present perfect

Present perfect (have/has + partizipioa) erabiltzen da ekintza iraganekoa izanik orainarekin lotuta dagoenean. Lau erabilera nagusi ditu.

1. Esperientziak, noiz zehaztu gabe

• Have you ever been to London? Inoiz egon zara Londresen?
• I've never tried sushi. Ez dut inoiz sushirik probatu.
• She has read all his books. Bere liburu guztiak irakurri ditu.

Noiz gertatu zen ez da garrantzitsua; garrantzitsua da esperientzia hori orain ere badugula. Baina unea esaten baduzu, past simple-ra pasatzen zara: I went to London last year.

2. Orain arte irauten duten egoerak: for eta since

Hau da euskaldunontzat zailena, euskaraz orainaldia erabiltzen dugulako:

• 2020tik bizi naiz Donostian. → I've lived in Donostia since 2020.
• Hiru urte daramatzat hemen lanean. → I've been working here for three years.
• Aspalditik ezagutzen dugu elkar. → We've known each other for a long time.

Ez esan I live here since 2020. Ingelesez, iraganean hasi eta orain arte iristen den egoerak present perfect eskatzen du. For denbora-tartearekin doa (for three years), eta since hasiera-unearekin (since 2020, since Monday).

3. Ondorioa orain nabari duten ekintzak

• I've lost my keys. Giltzak galdu ditut (eta orain ez ditut).
• He's broken his leg. Hanka hautsi du (eta orain igeltsuarekin dago).
• Someone has eaten my sandwich! Norbaitek nire ogitartekoa jan du!

4. Already, yet, just

• I've already eaten. Dagoeneko jan dut.
• I haven't finished yet. Oraindik ez dut amaitu.
• Have you finished yet? Amaitu duzu jada?
• She's just arrived. Oraintxe iritsi da.

Oharra: AEBetako ingelesean ohikoa da kasu hauetan ere past simple erabiltzea (I already ate, She just arrived). Britainia Handian, present perfect da arauzkoa.

«Gaur»rekin zer?

Hemen dago euskaldunon akatsik ohikoena. Euskaraz «gaur goizean ikusi dut» esaten dugu beti. Ingelesez, berriz:

• Goiza oraindik ez bada amaitu: I've seen Ane this morning posiblea da, britainiar ingelesean batez ere.
• Goiza amaitu bada (arratsaldean zaude): I saw Ane this morning.

Arau praktikoa: zalantza baduzu eta une zehatz bat aipatzen baduzu, past simple aukeratu. Ia beti zuzena izango da.

Akats ohikoak eta zuzenketak

Nola praktikatu

• Idatzi zure «bizitzako zerrenda». Hamar esaldi present perfect-ekin: I've visited Portugal, I've never run a marathon. Ondoren, aukeratu bi eta zehaztu noiz, past simple-ekin: I visited Portugal in 2022.
• For eta since zure bizitzarekin. I've lived in... since..., I've known my best friend for...
• Entzun eta ehizatu. Telesail bat ikustean, entzun have/has bakoitza eta galdetu zeure buruari zergatik erabili den.

Parlumi-n, ingeleseko ikastaroa gaztelaniatik edo frantsesetik egin dezakezu, azalpenak hizkuntza horietan dituzula, eta «aurkitu akatsa» bezalako ariketek horrelako nahasteak atzematen laguntzen dute. Baina gakoa praktika da: hamar egun jarraian esaldi batzuk sortzen badituzu, present perfect zure belarrira egokitzen hasiko da.