O passé composé en francés: guía clara para quen fala galego

En galego, para falar do que pasou onte usamos unha soa palabra: «fun», «comín», «chegou». En francés, na conversa de todos os días, ese pasado faise cun tempo composto: je suis allé, j'ai mangé, il est arrivé. É o passé composé, e para quen fala galego é un dos grandes saltos do idioma, por dous motivos: porque no noso idioma non temos tempos compostos e porque o francés usa dous auxiliares distintos.

Imos por partes.

Primeiro, unha sorpresa: o pasado simple francés case non se usa falando

O francés ten un tempo que se parece moito ao noso pretérito: o passé simple (je mangeai, il arriva). Pero hoxe aparece sobre todo en novelas, contos e textos escritos formais. Na fala, nos correos e nas mensaxes, o que se usa é o passé composé.

Así que, onde ti dirías «onte fun ao cine», un francés di Hier, je suis allé au cinéma. Se dis j'allai, entenderante, pero soará a libro antigo.

Como se forma

Auxiliar (avoir ou être) en presente + participio.

Con avoir:

• J'ai mangé — comín
• Tu as fini — remataches
• Il a pris — colleu
• Nous avons vu — vimos
• Vous avez fait — fixestes
• Ils ont dit — dixeron

Os participios regulares son fáciles: os verbos en -er fan -é (parler → parlé), os de -ir adoitan facer -i (finir → fini). Os irregulares hai que aprendelos: avoir → eu, être → été, faire → fait, prendre → pris, voir → vu, dire → dit, écrire → écrit.

A gran pregunta: avoir ou être?

A maioría dos verbos usan avoir. Pero un grupo usa être, e iso hai que memorizalo.

1. Os verbos de movemento e cambio de estado. Son uns quince, e os máis frecuentes son:

Tamén revenir, devenir, retourner e rentrer. Un truco: imaxina unha casa onde alguén nace, entra, sobe, baixa, sae, cae e morre. Case todos os verbos con être están nesa historia.

2. Todos os verbos pronominais. Se lever, s'habiller, se promener...

• Je me suis levé à sept heures. — Erguínme ás sete.
• Elle s'est trompée. — Trabucouse.

A concordancia con être

Cando o auxiliar é être, o participio concorda co suxeito en xénero e número, coma se fose un adxectivo:

• Il est allé / Elle est allée
• Ils sont allés / Elles sont allées

Na fala, a maioría destas terminacións non se oen (allé, allée e allés soan igual), pero por escrito si importan. Con avoir, en xeral, o participio non concorda co suxeito: elle a mangé, nunca elle a mangée. (Hai un caso especial, cando o complemento directo vai diante, pero podes deixalo para máis adiante.)

Passé composé ou imparfait?

Este é o segundo gran reto, pero aquí o galego axuda moito. O imparfait (je mangeais, il était) corresponde bastante ben ao noso copretérito: «comía», «era», «ía».

• Passé composé = accións concretas e rematadas, como o noso «comín». Hier, j'ai mangé une pizza.
• Imparfait = descricións, costumes no pasado e accións en curso, como o noso «comía». Quand j'étais petit, je mangeais beaucoup de pizza.

Combinados nunha mesma frase:

• Je lisais quand le téléphone a sonné. — Lía cando soou o teléfono.
• Il faisait beau, alors nous sommes sortis. — Facía bo tempo, así que saímos.

Se en galego usarías «fun, fixen, chegou», en francés probablemente vai passé composé. Se usarías «ía, facía, chegaba», imparfait. Non é unha regra perfecta, pero acerta a maior parte das veces.

Erros típicos de quen fala galego

• Usar o passé simple na conversa. Hier je mangeai é correcto gramaticalmente, pero non se di. Usa j'ai mangé.
• Poñer avoir cos verbos de movemento. J'ai allé é un erro moi frecuente. Dise je suis allé.
• Esquecer o auxiliar con rester. En galego «quedei» non ten nada de especial, pero en francés é je suis resté, con être.
• Pronominais con avoir. Je m'ai levé está mal; sempre je me suis levé.
• Concordar o participio con avoir polo costume do adxectivo. Elle a finie → elle a fini.
• Ler as terminacións mudas. Ils sont arrivés pronúnciase sen o -s final.

Practica cun relato

Proba a contar o teu día de onte en francés, en cinco ou seis frases. Por exemplo:

Hier, je me suis levée à sept heures. J'ai pris un café et je suis partie au travail. À midi, j'ai mangé avec une collègue. Le soir, je suis restée à la maison et j'ai regardé un film.

Fíxate en que verbos levan être e por que. Despois engade unha descrición en imparfait: Il pleuvait et j'étais fatiguée.

Paga a pena o esforzo

O passé composé é o pasado de todos os días en francés: aparece en cada conversa, en cada mensaxe e en cada serie. Unha vez que o automatizas, contar historias deixa de ser un problema. No curso de francés de Parlumi, as explicacións de gramática teñen en conta de que lingua partes, e os exercicios de escribir e de atopar o erro axudan a fixar precisamente estes detalles, como o auxiliar correcto.

Ao principio vas ter que pensar «avoir ou être?» cada vez. Despois dunhas semanas de práctica, je suis allé sairá só.