Katalana Katalunian bizitzeko: zergatik eta nola hasi

Euskal Herritik Kataluniara bizitzera joaten den jende asko dago: ikasketak, lana, bikotea. Eta askok galdera bera egiten dute: «Merezi du katalana ikastea, denek gaztelania badakite?» Euskaldunok galdera hori beste ikuspegi batetik ulertzen dugu, gure etxean ere antzeko egoera bizi dugulako. Badakigu zer esan nahi duen tokiko hizkuntzan agurtzeak, eta zer sentitzen den kanpotik datorren norbaitek zure hizkuntza ikasteko ahalegina egiten duenean.

Zergatik merezi du

• Eguneroko hizkuntza da. Katalunian katalana entzungo duzu kalean, eskolan, administrazioan, hedabideetan eta lan askotan. Ulertzeak bakarrik ere asko aldatzen du zure eguneroko bizitza.
• Lanerako abantaila. Administrazio publikoan katalanaren maila egiaztatzea eskatzen da askotan, eta sektore pribatuko lanpostu askotan baloratu egiten da. Kontsultatu eskaintza bakoitzaren baldintzak.
• Haurrak badituzu. Eskola-sisteman katalana da hizkuntza nagusia. Zuk ere ulertzeak haien eskola-bizitzan parte hartzen lagunduko dizu.
• Integrazioa. Gaztelaniaz molda zaitezke, baina katalanez hitz egiten saiatzen zarenean, harremanak aldatu egiten dira. Euskaldunok ondo dakigu hori.

Euskaldun batentzat: erraza eta zaila

Gaztelania badakizu, abantaila handiarekin hasten zara. Katalana hizkuntza erromantzea da, eta hiztegiaren eta gramatikaren zati handi bat ezaguna egingo zaizu.

Errazak:

• Hitz asko gaztelaniazkoen antzekoak: casa, temps, aigua (ura), família.
• Aditz-jokoaren egitura ezaguna: parlo, parles, parla, parlem, parleu, parlen.
• Euskaraz ditugun hots batzuk: katalanezko x (caixa, xocolata) eta euskarazko x oso antzekoak dira, eta tx katalanez ere badago (cotxe, autoa).

Zailagoak:

• Bokal neutroa. Katalan ekialdeko (Bartzelonakoa) ahoskeran, azentugabeko a eta e askotan bokal neutro bihurtzen dira. Casa «kasə» bezala entzuten da.
• Frantsesaren antza duten hitzak. Menjar (jan), finestra (leihoa), taula (mahaia), avui (gaur), sortir (irten).
• Iragan perifrastikoa. Katalanez, iraganean vaig + infinitiboa erabiltzen da asko: Ahir vaig anar al cinema (Atzo zinemara joan nintzen). Gaztelaniaz «voy a ir» etorkizuna denez, hasieran nahasgarria da.
• Izenordain ahulak. En eta hi bezalako izenordainak (N'hi ha molts, asko daude) dira gramatikako zailtasunik handienetakoak.

Lehen esaldiak

• Bon dia! Egun on!
• Bona tarda! Arratsalde on!
• Bona nit! Gabon!
• Hola! / Adéu! Kaixo! / Agur!
• Si us plau. Mesedez.
• Gràcies! / Moltes gràcies! Eskerrik asko! / Eskerrik asko benetan!
• De res. Ez horregatik.
• Perdoni. Barkatu (formala). Lagunartean: Perdona.
• Com et dius? / Em dic Iker. Nola duzu izena? / Iker naiz.
• D'on ets? / Sóc del País Basc. Nongoa zara? / Euskal Herrikoa naiz.
• No ho entenc. Ez dut ulertzen.
• Pots parlar més a poc a poc? Polikiago hitz egin dezakezu?
• Quant costa? Zenbat balio du?
• On és l'estació? Non dago geltokia?
• Estic aprenent català. Katalana ikasten ari naiz.
• D'acord! Ados!
• Fins demà! Bihar arte!

Estic aprenent català esaldia bereziki garrantzitsua da. Hori esatean, askok katalanez jarraituko dute, polikiago, zu laguntzeko.

Nora jo ikasteko

• Consorci per a la Normalització Lingüística (CPNL). Kataluniako erakunde publikoa da, helduentzako katalan-ikastaroak antolatzen dituena, maila guztietarako. Hasierako ikastaroak doakoak izan ohi dira; begiratu haien webgune ofizialean egungo baldintzak.
• Voluntariat per la llengua. CPNLren programa bat, katalana ikasten ari den pertsona bat katalan hiztun boluntario batekin elkartzen duena, hitz egiteko. Euskal Herriko mintzalagun programen antzekoa da.
• Hedabideak. Katalunia Irratia, telebista publikoa eta podcastak. Hasieran azpitituluekin, gero gabe.

Katalana Kataluniatik kanpo ere

Katalana ez da Katalunian bakarrik hitz egiten. Valentziako Erkidegoan (valencià izenarekin), Balear Uharteetan, Andorran (hizkuntza ofizial bakarra da) eta Ipar Katalunian ere bai, Frantziako Estatuan. Tokian tokiko ahoskera eta hitz batzuk aldatzen dira, baina hizkuntza bera da, eta Bartzelonan ikasitakoarekin Valentzian edo Palman ere ulertuko zaituzte. Euskaldunok ondo ulertzen dugu hori: euskalkien aniztasuna ezaguna zaigu.

Lehen hilabeterako plana

• Lehen astea: agurrak eta adeitasun-formulak, egunero erabiliz dendetan eta tabernetan.
• Bigarren astea: eman izena ikastaro batean eta hasi irratia entzuten, ulertu gabe ere.
• Hirugarren eta laugarren asteak: aurkeztu zure burua katalanez lankideei eta bizilagunei, eta eskatu katalanez hitz egiteko.

Aholku praktikoak

1. Eskatu katalanez hitz egiteko. Askok gaztelaniara aldatuko dute, zu laguntzeko asmoz. Esan argi: Parla'm en català, si us plau, que vull practicar.
2. Hasi ulermenetik. Lehen asteetan, ulertzea izan daiteke helburua. Hitz egitea gero etorriko da.
3. Ez izan beldurrik akatsekin. Euskaldun batek badaki zein eskertua den kanpotik etorritako baten ahalegina, akatsekin bada ere.
4. Egunero pixka bat. Ikastaro bat eta, horrez gain, egunero hamar minutu.

Parlumi-n katalana A1etik C2ra ikas daiteke, gaztelaniazko edo frantsesezko azalpenekin, hitz egiteko ariketekin eta ahoskeraren zuzenketarekin. Baina katalana ikasteko tokirik onena, jakina, Katalunia bera da: okindegia, auzoko taberna eta lankideen arteko kafea.