18 fałszywych przyjaciół w niemieckim: Dom, Konkurs, Mappe i inne

Polski i niemiecki sąsiadują ze sobą od stuleci, więc polszczyzna pełna jest słów pochodzenia niemieckiego: ratusz (Rathaus), dach (Dach), szlafrok (Schlafrock), gips (Gips). To ogromne ułatwienie w nauce niemieckiego. Ale część słów po drodze zmieniła znaczenie, a inne tylko przypadkiem brzmią podobnie. To właśnie fałszywi przyjaciele.

Oto 18 par, na które warto uważać, z przykładem i słowem, którego szukasz.

Urzędy, praca i pieniądze

1. der Konkurs – nie „konkurs”, tylko „upadłość, bankructwo”. Die Firma hat Konkurs angemeldet. – Firma ogłosiła upadłość. „Konkurs” (zawody) to der Wettbewerb.

2. das Mandat – nie „mandat” od policjanta, tylko „mandat” polityczny, np. posła, albo zlecenie dla adwokata. Die Partei hat zehn Mandate gewonnen. – Partia zdobyła dziesięć mandatów. Mandat za szybką jazdę to der Strafzettel albo das Bußgeld.

3. die Promotion – nie „promocja” w sklepie, tylko „uzyskanie doktoratu”. Nach ihrer Promotion arbeitet sie an der Uni. – Po obronie doktoratu pracuje na uczelni. Promocja cenowa to das Sonderangebot albo die Aktion, awans w pracy to die Beförderung. (W języku marketingu słowo Promotion bywa też używane w sensie reklamowym, ale na uczelni zawsze chodzi o doktorat).

4. die Pension – nie „pensja”, tylko „pensjonat” (a w odniesieniu do urzędników także „emerytura”). Wir übernachten in einer kleinen Pension. – Nocujemy w małym pensjonacie. Pensja, czyli wynagrodzenie, to das Gehalt albo der Lohn.

5. die Rente – nie „renta”, tylko przede wszystkim „emerytura”. Mein Vater geht nächstes Jahr in Rente. – Mój tata w przyszłym roku przechodzi na emeryturę. Polska renta z tytułu niezdolności do pracy to die Erwerbsminderungsrente.

6. der Termin – częściej „umówione spotkanie, wizyta” niż „termin” w sensie ostatecznej daty. Ich habe morgen einen Termin beim Arzt. – Jutro mam wizytę u lekarza. Termin oddania pracy to die Frist albo der Abgabetermin.

7. der Kantor – nie kantor wymiany walut, tylko kantor kościelny, czyli osoba prowadząca muzykę w parafii. Kantor wymiany walut to die Wechselstube.

8. die Mappe – nie „mapa”, tylko „teczka, segregator”. Die Unterlagen sind in der blauen Mappe. – Dokumenty są w niebieskiej teczce. Mapa to die Karte albo der Stadtplan (plan miasta).

Szkoła i studia

9. das Gymnasium – nie „gimnazjum”, tylko szkoła średnia, która kończy się maturą (Abitur), najbliżej naszego liceum. Meine Tochter geht aufs Gymnasium. – Moja córka chodzi do liceum.

10. die Klausur – nie „klauzura”, tylko „pisemny sprawdzian, egzamin pisemny”. Morgen schreiben wir eine Klausur in Mathe. – Jutro piszemy sprawdzian z matematyki. Klauzura zakonna to po niemiecku też Klausur, ale w życiu codziennym usłyszysz to słowo prawie wyłącznie w szkole i na uczelni.

Dom, jedzenie i codzienność

11. der Dom – nie „dom”, tylko „katedra”. Der Kölner Dom ist riesig. – Katedra w Kolonii jest ogromna. Dom to das Haus, a „w domu” to zu Hause.

12. das Lokal – nie „lokal” w sensie mieszkania czy pomieszczenia, tylko „knajpa, restauracja, bar”. Wir treffen uns in einem Lokal am Markt. – Spotykamy się w knajpie przy rynku. Lokal mieszkalny to die Wohnung, lokal użytkowy to die Gewerbefläche albo das Geschäftslokal.

13. das Kompott – nie napój „kompot”, tylko deser z gotowanych owoców, który je się łyżką. Polski kompot do picia najprościej opisać jako ein Getränk aus gekochten Früchten.

14. die Pasta – nie „pasta”, tylko „makaron” (zwykle włoski). Heute gibt es Pasta mit Tomatensoße. – Dziś jest makaron z sosem pomidorowym. Pasta do zębów to die Zahnpasta albo die Zahncreme, a pasta do smarowania to der Aufstrich.

15. der Kran – nie „kran”, tylko „dźwig”. Auf der Baustelle steht ein großer Kran. – Na budowie stoi duży dźwig. Kran w kuchni to der Wasserhahn.

Słowa, które tylko brzmią podobnie

Te nie mają wspólnego pochodzenia, ale w pośpiechu łatwo je pomylić:

16. der Stuhl – nie „stół”, tylko „krzesło”. Stół to der Tisch.

17. der Kuchen – nie „kuchnia”, tylko „ciasto”. Kuchnia to die Küche. Ich backe einen Kuchen in der Küche – piekę ciasto w kuchni.

18. der Rock – nie „rok”, tylko „spódnica” (i oczywiście muzyka rockowa). Rok to das Jahr.

Bonus: słowa, które po niemiecku są prawdziwymi przyjaciółmi

Ciekawostka dla osób, które uczą się też angielskiego: dwie klasyczne angielskie pułapki działają po niemiecku bez zarzutu.

• aktuell znaczy „aktualny, bieżący”, dokładnie jak po polsku (podczas gdy angielskie actually to „właściwie”).
• eventuell znaczy „ewentualnie, być może” (podczas gdy angielskie eventually to „w końcu”).

Das ist eventuell ein Problem – to ewentualnie może być problem. Tu twoja polska intuicja cię nie zawiedzie.

Jak to wykorzystać w nauce

Wspólne słownictwo to atut, z którego warto korzystać świadomie:

• Ucz się rzeczowników razem z rodzajnikiem. Der Dom, die Mappe, das Lokal – rodzaj w niemieckim często nie pokrywa się z polskim, a bez niego nie odmienisz słowa przez przypadki.
• Twórz pary „podobne, ale inne”. Zapisz w notatkach: Mappe = teczka, Karte = mapa. Kontrast pomaga zapamiętać oba słowa.
• Słuchaj, jak słowa brzmią w zdaniach. Wiele pomyłek bierze się z czytania po polsku. Słuchanie nagrań, także w zwolnionym tempie, pozwala skojarzyć słowo z prawdziwym kontekstem.

Parlumi uczy niemieckiego z wyjaśnieniami po polsku i zwraca uwagę na fałszywych przyjaciół w momencie, gdy pojawiają się w lekcji. Dzięki temu Konkurs zapamiętasz jako bankructwo, zanim zdążysz komuś pogratulować wygranej.